Làm thêm trong những năm đại học giúp trang trải chi phí và tích luỹ kinh nghiệm, nhưng chỉ có lợi khi không làm giảm kết quả học tập. Nguyên tắc chung là học năm nhất cho vững rồi mới tăng giờ làm, giới hạn số giờ mỗi tuần, ưu tiên công việc liên quan ngành học, đọc kỹ thoả thuận về lương và giờ làm, và tuyệt đối tránh những việc yêu cầu nộp tiền trước hay hứa thu nhập cao bất thường cho việc rất nhẹ.
Bài viết giúp sinh viên và gia đình cân nhắc làm thêm có hệ thống, kèm các dấu hiệu lừa đảo hay gặp nhắm vào sinh viên.
Có nên làm thêm ngay năm nhất
Năm nhất là năm làm quen với cách học tín chỉ, thành phố mới, bạn mới. Nhiều sinh viên đi làm thêm quá sớm và quá nhiều giờ, kết quả học kỳ đầu thấp, ảnh hưởng học bổng và cảnh báo học vụ.
Nếu tài chính cho phép, hãy dành học kỳ đầu để ổn định, rồi bắt đầu với vài buổi mỗi tuần. Nếu buộc phải làm sớm vì tài chính, chọn việc có lịch linh hoạt và gần trường để tiết kiệm thời gian di chuyển.
Bao nhiêu giờ là vừa
Không có con số chung cho mọi người, nhưng một cách tính đơn giản: cộng số giờ lên lớp, giờ tự học cần thiết theo số tín chỉ, giờ di chuyển và nghỉ ngơi, phần còn lại mới dành cho làm thêm. Quy chế đào tạo tín chỉ thường kỳ vọng sinh viên tự học nhiều giờ cho mỗi tín chỉ.
Nếu sau vài tuần làm thêm bạn bắt đầu bỏ buổi học, nộp bài muộn hoặc thiếu ngủ thường xuyên, đó là dấu hiệu cần giảm giờ.
- Tính giờ học và tự học trước
- Cộng thời gian di chuyển
- Chừa giờ ngủ và nghỉ ngơi
- Phần còn lại mới là giờ làm thêm
Ưu tiên việc liên quan ngành
Gia sư cho sinh viên sư phạm, khoa học cơ bản; trợ giảng, trợ lý nghiên cứu trong trường; thực tập bán thời gian ở doanh nghiệp đúng ngành; làm dự án tự do về thiết kế, lập trình, dịch thuật. Những việc này vừa có thu nhập vừa bổ sung cho hồ sơ xin việc sau này.
Công việc phổ thông như phục vụ, bán hàng cũng có giá trị về kỹ năng giao tiếp và kỷ luật. Nhưng nếu có lựa chọn, việc gần ngành mang lại lợi ích kép.
Việc trong trường
Nhiều trường tuyển sinh viên làm việc tại thư viện, phòng thí nghiệm, văn phòng khoa, trung tâm hỗ trợ sinh viên, sự kiện tuyển sinh. Ưu điểm là gần, lịch theo lịch học, môi trường an toàn.
Theo dõi thông báo tuyển cộng tác viên của trường và hỏi trực tiếp giảng viên nếu muốn làm trợ lý nghiên cứu.
- Thư viện, phòng thí nghiệm
- Văn phòng khoa, trung tâm sinh viên
- Sự kiện, tuyển sinh
- Trợ lý nghiên cứu cho giảng viên
Hợp đồng và quyền lợi
Dù làm bán thời gian, bạn vẫn là người lao động. Yêu cầu thoả thuận rõ ràng về mức lương theo giờ, cách tính tăng ca, thời gian trả lương, nhiệm vụ. Với công việc kéo dài, nên có hợp đồng bằng văn bản theo quy định pháp luật lao động.
Tìm hiểu mức lương tối thiểu vùng hiện hành để biết mức đề nghị có hợp lý không. Giữ lại tin nhắn, bảng chấm công phòng khi có tranh chấp.
Dấu hiệu lừa đảo việc làm
Yêu cầu nộp phí đào tạo, phí đồng phục, tiền cọc trước khi làm. Hứa thu nhập rất cao cho việc rất nhẹ như bấm thích, đánh giá sản phẩm, làm nhiệm vụ trực tuyến. Yêu cầu nạp tiền để nhận nhiệm vụ lớn hơn. Tuyển dụng qua tin nhắn từ tài khoản lạ, không có địa chỉ rõ ràng.
Gặp một trong các dấu hiệu này, dừng lại ngay. Không chuyển tiền, không cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng hay căn cước. Báo cho nhà trường để cảnh báo sinh viên khác.
- Nộp tiền trước khi làm
- Thu nhập cao bất thường cho việc nhẹ
- Nạp tiền để nhận nhiệm vụ
- Tuyển qua tài khoản lạ, không địa chỉ
An toàn khi làm thêm
Ưu tiên nơi làm có địa chỉ rõ ràng, giờ làm không quá khuya, đường về an toàn. Báo cho bạn cùng phòng hoặc gia đình biết nơi bạn làm và lịch làm. Với gia sư tại nhà, nên đi lần đầu cùng bạn hoặc qua trung tâm uy tín.
Nếu cảm thấy không an toàn ở nơi làm, hãy rời đi. Không công việc nào đáng để đánh đổi sự an toàn.
Quản lý thu nhập từ làm thêm
Tách thu nhập làm thêm thành ba phần: chi phí sinh hoạt, tiết kiệm, và đầu tư cho bản thân như khoá học, chứng chỉ, sách. Đừng để thu nhập làm thêm kéo theo mức chi tiêu tăng vọt.
Nếu thu nhập làm thêm vượt mức nhất định, tìm hiểu nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân theo quy định hiện hành; nhiều nơi khấu trừ trước khi trả.
Khi nào nên dừng hoặc giảm
Kết quả học tập giảm rõ, sức khoẻ sa sút, không còn thời gian cho các hoạt động quan trọng như thực tập đúng ngành hay ôn chứng chỉ đầu ra. Gần các kỳ thi, giảm giờ làm để tập trung.
Làm thêm là phương tiện, việc học mới là mục tiêu chính của những năm đại học.
Một tuần mẫu cân bằng
Giả sử bạn học mười tám tín chỉ một kỳ, lên lớp khoảng năm buổi sáng mỗi tuần. Buổi chiều dành cho tự học tại thư viện và làm bài nhóm. Ba buổi tối mỗi tuần dạy kèm, mỗi buổi hai tiếng, cộng thời gian đi lại. Cuối tuần một ngày làm dự án tự do vài giờ, ngày còn lại nghỉ ngơi và chuẩn bị cho tuần sau.
Lịch như vậy cho thu nhập ổn định mà vẫn chừa đủ thời gian tự học. Nếu bạn nhận thêm việc, hãy hỏi việc mới thay thế giờ nào trong lịch. Nếu câu trả lời là giờ tự học hoặc giờ ngủ, đó là việc không nên nhận. Gần kỳ thi, chủ động báo nơi làm để giảm ca trước vài tuần, phần lớn chủ tuyển sinh viên đều hiểu và sắp xếp được.
Hãy xem lại lịch sau mỗi học kỳ: kết quả học tập có giữ được không, sức khoẻ có ổn không, thu nhập có đáp ứng nhu cầu không. Điều chỉnh dần thay vì đổi hẳn khi có vấn đề.
- Xếp giờ học, tự học trước
- Làm thêm vào khung cố định
- Mỗi việc mới phải thay thế một khung giờ
- Giảm ca trước kỳ thi
Với sinh viên năm ba, năm tư, hãy chuyển dần từ việc làm thêm thuần thu nhập sang thực tập hoặc công việc đúng ngành, kể cả khi thu nhập thấp hơn. Kinh nghiệm đúng ngành trong hồ sơ thường giúp mức lương khởi điểm sau tốt nghiệp cao hơn, bù lại khoản chênh lệch ngắn hạn này.
Câu hỏi thường gặp
Có nên làm thêm năm nhất?
Nếu tài chính cho phép, nên ổn định học kỳ đầu rồi mới bắt đầu với ít giờ.
Làm thêm bao nhiêu giờ mỗi tuần là hợp lý?
Tính giờ học, tự học, di chuyển, nghỉ ngơi trước; phần còn lại mới dành cho làm thêm.
Việc làm thêm nào tốt cho sinh viên?
Ưu tiên việc liên quan ngành như gia sư, trợ giảng, thực tập bán thời gian, dự án tự do.
Dấu hiệu lừa đảo việc làm là gì?
Đòi nộp tiền trước, hứa thu nhập cao bất thường, nạp tiền nhận nhiệm vụ.
Làm thêm có cần hợp đồng không?
Nên có thoả thuận rõ ràng, công việc dài hạn nên có hợp đồng bằng văn bản.
