Nhiều trường đại học có thoả thuận trao đổi sinh viên với trường nước ngoài, cho phép học một học kỳ hoặc một năm ở trường đối tác mà vẫn đóng học phí tại trường mình, kèm khả năng chuyển đổi tín chỉ. Ngoài ra có các khoá hè, chương trình văn hoá, dự án nghiên cứu ngắn hạn. Học bổng hỗ trợ đến từ trường, chính phủ nước sở tại và các tổ chức. Muốn đi, sinh viên cần chuẩn bị từ năm nhất: kết quả học tập tốt, ngoại ngữ đạt chuẩn, hiểu rõ quy trình chuyển đổi tín chỉ.
Điều kiện và học bổng thay đổi theo từng thoả thuận và từng năm; thông tin chính xác nằm ở phòng hợp tác quốc tế của trường.
Các hình thức phổ biến
Trao đổi học kỳ hoặc năm học theo thoả thuận song phương giữa hai trường, thường miễn học phí tại trường đối tác. Khoá hè và khoá đông vài tuần về ngôn ngữ, văn hoá hoặc chủ đề chuyên môn. Thực tập, dự án nghiên cứu ngắn hạn tại phòng thí nghiệm nước ngoài. Chương trình tình nguyện, giao lưu thanh niên.
Mỗi hình thức có chi phí, thời lượng và lợi ích khác nhau. Khoá ngắn hạn hợp với người muốn trải nghiệm trước khi cân nhắc du học dài hạn.
- Trao đổi học kỳ hoặc năm học
- Khoá hè, khoá đông
- Thực tập, nghiên cứu ngắn hạn
- Tình nguyện, giao lưu
Học bổng có thể nhận
Một số trường có quỹ hỗ trợ một phần chi phí đi lại, sinh hoạt cho sinh viên trao đổi. Chính phủ và tổ chức của một số nước có học bổng cho sinh viên quốc tế theo các chương trình hợp tác. Doanh nghiệp và quỹ cựu sinh viên đôi khi tài trợ.
Học bổng trao đổi thường ít người biết nên cạnh tranh không quá gắt nếu bạn chuẩn bị tốt. Theo dõi thông báo của phòng hợp tác quốc tế từ đầu năm học.
Điều kiện thường gặp
Kết quả học tập đạt mức nhất định, chứng chỉ ngoại ngữ đạt yêu cầu của trường đối tác, đã hoàn thành số tín chỉ tối thiểu, không bị kỷ luật. Một số chương trình yêu cầu bài luận và phỏng vấn.
Chuẩn ngoại ngữ thường là rào cản lớn nhất. Đầu tư ngoại ngữ từ năm nhất mở ra cơ hội trao đổi ở năm hai, năm ba.
- Điểm trung bình đạt mức yêu cầu
- Chứng chỉ ngoại ngữ
- Số tín chỉ tối thiểu đã hoàn thành
- Bài luận, phỏng vấn
Chuyển đổi tín chỉ: hỏi kỹ trước khi đi
Điều quan trọng nhất là các môn học ở trường đối tác có được công nhận tương đương môn trong chương trình của bạn không. Nếu không, bạn có thể phải học lại và chậm tốt nghiệp.
Lập bảng đối chiếu môn học trước khi đi, được khoa phê duyệt bằng văn bản. Giữ đề cương môn học của trường đối tác để làm căn cứ khi xét công nhận.
Chi phí thật
Dù được miễn học phí ở trường đối tác, bạn vẫn chi vé máy bay, thị thực, bảo hiểm, chỗ ở, sinh hoạt. Chi phí sinh hoạt ở nhiều nước cao hơn Việt Nam đáng kể.
Lập ngân sách chi tiết, trừ đi học bổng nhận được, để biết phần gia đình cần chuẩn bị. Một số nước cho sinh viên làm thêm hạn chế giờ theo quy định thị thực; đọc kỹ trước khi tính vào nguồn tiền.
- Vé máy bay, thị thực
- Bảo hiểm y tế quốc tế
- Chỗ ở, sinh hoạt
- Quy định làm thêm theo thị thực
Hồ sơ và thời gian
Hồ sơ thường gồm đơn đăng ký, bảng điểm, chứng chỉ ngoại ngữ, bài luận, thư giới thiệu, kế hoạch học tập. Quy trình từ nộp hồ sơ ở trường mình, được đề cử, trường đối tác chấp nhận, xin thị thực có thể kéo dài nhiều tháng.
Bắt đầu chuẩn bị trước kỳ dự định đi khoảng một năm để không bị gấp.
Lợi ích lâu dài
Một kỳ trao đổi giúp nâng ngoại ngữ, mở rộng mạng lưới, học cách thích nghi môi trường mới, và là điểm nhấn trong hồ sơ xin việc, xin học bổng sau đại học. Nhiều sinh viên tìm được hướng nghiên cứu hoặc nghề nghiệp từ kỳ trao đổi.
Hãy ghi lại trải nghiệm, dự án, mối quan hệ trong thời gian trao đổi để dùng cho hồ sơ sau này.
Rủi ro và cách giảm
Chậm tốt nghiệp nếu không chuyển đổi được tín chỉ, sốc văn hoá, khó khăn tài chính khi tỷ giá biến động, vấn đề sức khoẻ ở nơi xa. Chuẩn bị bảng đối chiếu môn học, bảo hiểm đầy đủ, quỹ dự phòng và thông tin liên lạc khẩn cấp giúp giảm rủi ro.
Liên lạc với sinh viên đã từng trao đổi ở trường đối tác để nghe kinh nghiệm thật.
- Bảng đối chiếu môn học được duyệt
- Bảo hiểm y tế quốc tế
- Quỹ dự phòng tỷ giá
- Liên lạc khẩn cấp
- Hỏi kinh nghiệm người đi trước
Bắt đầu từ đâu
Năm nhất: học tốt, đầu tư ngoại ngữ, tìm hiểu danh sách trường đối tác ở phòng hợp tác quốc tế. Năm hai: chọn chương trình, chuẩn bị chứng chỉ, nói chuyện với khoa về chuyển đổi tín chỉ. Năm ba: nộp hồ sơ và đi.
Ngay cả khi không đi được, quá trình chuẩn bị giúp ngoại ngữ và kết quả học tập của bạn tốt hơn, có lợi cho mọi kế hoạch sau.
Kinh nghiệm thích nghi trong kỳ trao đổi
Những tuần đầu ở nước ngoài thường hào hứng nhưng cũng dễ mệt vì khác biệt về cách học, ăn uống, thời tiết. Ở nhiều nước, sinh viên được kỳ vọng phát biểu trong lớp, tự đọc nhiều tài liệu trước buổi học và làm bài theo nhóm với bạn quốc tế. Đừng ngại hỏi giảng viên trong giờ tiếp sinh viên và dùng dịch vụ hỗ trợ học tập của trường đối tác.
Hãy tham gia các hoạt động dành cho sinh viên quốc tế ngay từ tuần định hướng; đó là nơi kết bạn nhanh nhất. Giữ thói quen liên lạc với gia đình, nhưng đừng chỉ ở trong nhóm người Việt; những người bạn quốc tế mới là phần giá trị lâu dài của kỳ trao đổi.
Khi trở về, viết lại một bài chia sẻ kinh nghiệm cho phòng hợp tác quốc tế hoặc câu lạc bộ. Vừa giúp các khoá sau, vừa là cách tổng kết những gì bạn học được.
- Chủ động phát biểu và hỏi giảng viên
- Tham gia tuần định hướng
- Kết bạn quốc tế
- Viết chia sẻ khi trở về
Một lưu ý về thị thực: mỗi nước có loại thị thực riêng cho sinh viên trao đổi hoặc khoá ngắn hạn, với yêu cầu về chứng minh tài chính, bảo hiểm và thư chấp nhận của trường đối tác. Thời gian xét thị thực có thể kéo dài vài tuần đến vài tháng, nên nộp ngay khi có thư chấp nhận và theo dõi hướng dẫn trên trang chính thức của cơ quan đại diện nước đó.
Câu hỏi thường gặp
Trao đổi sinh viên có phải đóng học phí ở nước ngoài?
Với thoả thuận song phương, thường đóng học phí tại trường mình và được miễn ở trường đối tác.
Tín chỉ học ở nước ngoài có được công nhận?
Nếu có bảng đối chiếu môn học được khoa duyệt trước khi đi.
Cần ngoại ngữ ở mức nào?
Tuỳ yêu cầu của trường đối tác; thường cần chứng chỉ quốc tế đạt ngưỡng.
Chuẩn bị trước bao lâu?
Khoảng một năm trước kỳ dự định đi.
Tìm chương trình trao đổi ở đâu?
Phòng hợp tác quốc tế của trường và thông báo của khoa.
