Hãy tìm người hướng dẫn có hướng nghiên cứu sát với đề tài bạn muốn làm, có công bố gần đây, có nguồn lực như đề tài, thiết bị, kinh phí, và có cách làm việc phù hợp với bạn. Đánh giá cả nhóm nghiên cứu: các nghiên cứu sinh hiện tại tiến triển thế nào, có tốt nghiệp đúng hạn không. Liên hệ sớm bằng email ngắn gọn kèm tóm tắt ý tưởng, rồi trao đổi trực tiếp trước khi cam kết.
Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ tiến sĩ do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành và có thể được sửa đổi; điều kiện cụ thể về văn bằng, công bố, ngoại ngữ và thời gian do quy chế hiện hành và từng cơ sở đào tạo quy định.
Bắt đầu từ công bố
Tra cứu bài báo gần đây trong lĩnh vực bạn quan tâm, xem tác giả nào ở các cơ sở trong nước hoặc có hợp tác với Việt Nam. Danh sách giảng viên và hướng nghiên cứu trên website các khoa, viện cũng là nguồn tốt.
Đọc vài bài báo gần nhất của người bạn định liên hệ để hiểu họ đang làm gì và tìm điểm chung với ý tưởng của mình.
Một người hướng dẫn đang hoạt động nghiên cứu tích cực thường có nhiều cơ hội cho nghiên cứu sinh tham gia đề tài và công bố.
Email liên hệ
Email nên ngắn: bạn là ai, nền tảng chuyên môn, hướng nghiên cứu muốn theo, vì sao phù hợp với hướng của thầy cô, kèm một trang tóm tắt ý tưởng và lý lịch khoa học. Viết riêng cho từng người, nhắc đến công trình cụ thể của họ.
Nếu chưa có phản hồi sau một hai tuần, gửi một email nhắc lịch sự. Đừng gửi hàng loạt email giống nhau cho nhiều người.
- Giới thiệu ngắn gọn
- Hướng nghiên cứu và lý do phù hợp
- Tóm tắt ý tưởng một trang
- Lý lịch khoa học
- Viết riêng cho từng người
Câu hỏi nên hỏi khi gặp
Thầy cô đang hướng dẫn bao nhiêu nghiên cứu sinh? Tần suất gặp và báo cáo tiến độ thế nào? Nhóm có đề tài, kinh phí cho nghiên cứu sinh không? Kỳ vọng về công bố và thời gian tốt nghiệp ra sao? Nghiên cứu sinh có được tham gia hội thảo, hợp tác quốc tế không?
Câu trả lời giúp bạn hình dung ba đến năm năm tới. Một người hướng dẫn rõ ràng về kỳ vọng thường là dấu hiệu tốt.
Nói chuyện với nghiên cứu sinh trong nhóm
Nghiên cứu sinh hiện tại hoặc đã tốt nghiệp là nguồn thông tin trung thực nhất về cách nhóm vận hành: người hướng dẫn có dành thời gian không, môi trường làm việc thế nào, các khó khăn thường gặp.
Hỏi lịch sự và tôn trọng sự riêng tư của họ. Một vài cuộc trò chuyện có thể giúp bạn tránh một lựa chọn sai kéo dài nhiều năm.
- Thời gian người hướng dẫn dành cho nghiên cứu sinh
- Không khí làm việc của nhóm
- Tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn
- Khó khăn thường gặp
Nguồn lực của nhóm
Với ngành thực nghiệm, phòng thí nghiệm, thiết bị, vật tư quyết định khả năng thực hiện đề tài. Với ngành xã hội, khả năng tiếp cận dữ liệu, mạng lưới khảo sát, hợp tác với tổ chức thực địa rất quan trọng.
Hỏi rõ bạn sẽ dùng thiết bị, dữ liệu nào, có phải tự túc kinh phí thí nghiệm hay không.
Đồng hướng dẫn
Quy chế cho phép có người hướng dẫn thứ hai. Đồng hướng dẫn hữu ích khi đề tài liên ngành hoặc khi muốn kết hợp chuyên môn của một nhà khoa học trong nước với một chuyên gia quốc tế.
Thống nhất vai trò của từng người hướng dẫn ngay từ đầu để tránh góp ý chồng chéo, mâu thuẫn.
Phù hợp về cách làm việc
Có người hướng dẫn sát sao, gặp hằng tuần, góp ý chi tiết; có người để nghiên cứu sinh tự chủ nhiều. Không kiểu nào đúng tuyệt đối. Điều quan trọng là phù hợp với nhu cầu của bạn: nếu bạn cần định hướng nhiều, một người hướng dẫn quá bận và ít gặp sẽ khó.
Trung thực với bản thân về cách bạn làm việc tốt nhất trước khi cam kết.
- Sát sao hay để tự chủ
- Tần suất gặp
- Phong cách góp ý
- Phù hợp với nhu cầu của bạn
Xây dựng quan hệ làm việc bền vững
Sau khi bắt đầu, chủ động báo cáo tiến độ đều đặn, chuẩn bị kỹ trước mỗi buổi gặp, ghi lại các quyết định, phản hồi góp ý đúng hạn. Khi gặp khó khăn, báo sớm thay vì giấu.
Tôn trọng thời gian của người hướng dẫn và giữ chuẩn mực liêm chính học thuật.
Khi có mâu thuẫn
Bất đồng về hướng nghiên cứu, kỳ vọng hay cách làm việc có thể xảy ra. Trao đổi thẳng thắn, lịch sự, dựa trên dữ liệu và kế hoạch. Nếu không giải quyết được, tìm hiểu quy định của cơ sở về việc thay đổi người hướng dẫn và nhờ bộ phận đào tạo sau đại học hỗ trợ.
Giải quyết sớm tốt hơn để mâu thuẫn kéo dài ảnh hưởng tiến độ.
Trong nước hay nước ngoài
Làm tiến sĩ trong nước có lợi thế về chi phí, gần gia đình, đề tài gắn với thực tiễn Việt Nam. Làm ở nước ngoài có lợi thế về môi trường nghiên cứu quốc tế, thường kèm học bổng toàn phần ở nhiều nước. Một số chương trình liên kết cho phép kết hợp cả hai.
Cân nhắc theo đề tài, nguồn tài chính, hoàn cảnh gia đình và mục tiêu nghề nghiệp sau tốt nghiệp.
Một kinh nghiệm hữu ích là tham dự seminar hoặc hội thảo do nhóm nghiên cứu tổ chức trước khi liên hệ. Bạn được nghe họ trình bày, thấy cách các thành viên trao đổi, và có cơ hội chào hỏi trực tiếp người hướng dẫn tiềm năng. Một lần gặp mặt có ấn tượng tốt thường hiệu quả hơn nhiều email.
Nếu nhóm có chương trình thực tập nghiên cứu ngắn hạn hoặc cho phép cộng tác viên tham gia đề tài, đó là cách tốt nhất để hai bên hiểu nhau trước khi cam kết ba đến năm năm. Bạn biết mình có hợp với nhóm không, còn người hướng dẫn thấy được năng lực thật của bạn.
Sau cùng, đừng chọn người hướng dẫn chỉ vì danh tiếng. Một nhà khoa học nổi tiếng nhưng quá bận có thể không đủ thời gian cho bạn, trong khi một giảng viên trẻ năng động, có đề tài và nhiệt tình có thể giúp bạn tiến bộ nhanh hơn.
Khi đã chọn được người hướng dẫn, hãy cùng nhau viết ra một bản thoả thuận làm việc ngắn: tần suất gặp, kênh liên lạc, thời gian phản hồi dự kiến, kế hoạch công bố, quyền tác giả trong các bài báo chung. Nhiều cơ sở có mẫu kế hoạch học tập của nghiên cứu sinh; điền nghiêm túc mẫu này cũng giúp hai bên có cùng kỳ vọng ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Tìm người hướng dẫn tiến sĩ ở đâu?
Qua công bố gần đây trong lĩnh vực và danh sách giảng viên, hướng nghiên cứu trên website các khoa, viện.
Email liên hệ nên viết gì?
Giới thiệu ngắn, hướng nghiên cứu, lý do phù hợp, kèm tóm tắt ý tưởng và lý lịch khoa học.
Nên hỏi gì khi gặp người hướng dẫn?
Số nghiên cứu sinh đang hướng dẫn, tần suất gặp, kinh phí, kỳ vọng công bố và thời gian.
Đồng hướng dẫn có lợi gì?
Hữu ích với đề tài liên ngành hoặc kết hợp chuyên môn trong nước và quốc tế.
Có mâu thuẫn với người hướng dẫn thì sao?
Trao đổi thẳng thắn; nếu không được, tìm hiểu quy định thay đổi người hướng dẫn và nhờ bộ phận đào tạo hỗ trợ.
