Theo quy chế đào tạo tiến sĩ hiện hành, nghiên cứu sinh thường phải có một số công bố khoa học liên quan đến luận án trên tạp chí hoặc kỷ yếu hội thảo đáp ứng tiêu chuẩn quy định trước khi bảo vệ. Cách làm hiệu quả là chia luận án thành các phần nghiên cứu có thể công bố độc lập, lên lịch gửi bài từ năm thứ hai, chọn tạp chí uy tín phù hợp chuyên môn, và chuẩn bị tinh thần cho các vòng phản biện kéo dài nhiều tháng.
Quy chế đào tạo tiến sĩ, yêu cầu công bố và chính sách hỗ trợ thay đổi theo thời kỳ; luôn đối chiếu văn bản hiện hành và quy định của cơ sở đào tạo.
Hiểu yêu cầu công bố
Đọc kỹ quy chế và quy định của cơ sở: số lượng công bố, loại tạp chí hoặc hội thảo được tính, nghiên cứu sinh phải là tác giả chính hay không, công bố phải liên quan trực tiếp đến luận án thế nào. Yêu cầu có thể khác nhau giữa các nhóm ngành.
Ghi các yêu cầu này vào kế hoạch học tập ngay từ đầu, vì công bố là việc mất nhiều thời gian nhất và khó kiểm soát nhất.
Chia luận án thành các bài báo
Một luận án thường gồm nhiều nghiên cứu nhỏ: tổng quan hệ thống, phát triển phương pháp, kết quả thực nghiệm, ứng dụng. Mỗi phần có thể trở thành một bài báo. Thiết kế luận án theo hướng này giúp công bố đều đặn thay vì dồn vào cuối.
Thảo luận với người hướng dẫn về bản đồ công bố: phần nào thành bài nào, gửi tạp chí nào, khi nào.
- Bài tổng quan hệ thống
- Bài phương pháp
- Bài kết quả chính
- Bài ứng dụng hoặc mở rộng
Chọn tạp chí phù hợp
Chọn tạp chí theo phạm vi chuyên môn, uy tín, đối tượng độc giả và yêu cầu của quy chế. Đọc các bài gần đây của tạp chí để xem đề tài của bạn có phù hợp không. Kiểm tra tạp chí có trong danh mục được tính điểm trong nước hoặc các cơ sở dữ liệu quốc tế uy tín.
Hỏi người hướng dẫn và đồng nghiệp đi trước; họ thường biết tạp chí nào phản biện nghiêm túc, thời gian xử lý bao lâu.
Nhận diện tạp chí săn mồi
Dấu hiệu: email mời nộp bài hàng loạt, hứa thời gian đăng rất nhanh, phạm vi chuyên môn quá rộng, phí cao không minh bạch, hội đồng biên tập mơ hồ, website nhiều lỗi, mạo danh tên tạp chí uy tín. Công bố ở đây có thể không được tính và làm tổn hại uy tín.
Tra cứu tạp chí trong các danh mục chính thống và hỏi người có kinh nghiệm trước khi gửi bài.
- Mời nộp bài hàng loạt qua email
- Hứa đăng rất nhanh
- Phạm vi quá rộng
- Phí cao không minh bạch
- Mạo danh tạp chí uy tín
Quy trình phản biện
Bài gửi đi qua sơ duyệt của biên tập, rồi phản biện độc lập. Kết quả có thể là chấp nhận, sửa nhỏ, sửa lớn hoặc từ chối. Thời gian có thể từ vài tháng đến hơn một năm với tạp chí uy tín.
Bị từ chối là chuyện bình thường. Đọc kỹ góp ý, sửa bài và gửi tạp chí khác phù hợp hơn. Khi được yêu cầu sửa, trả lời từng góp ý của phản biện một cách lịch sự, cụ thể.
Viết bài báo khoa học
Cấu trúc phổ biến: tóm tắt, giới thiệu, phương pháp, kết quả, thảo luận, kết luận. Viết phần phương pháp và kết quả trước vì cụ thể nhất, rồi đến thảo luận, giới thiệu, cuối cùng là tóm tắt.
Viết tiếng Anh học thuật rõ ràng, nhờ người hướng dẫn và đồng nghiệp đọc. Một số cơ sở có hỗ trợ biên tập ngôn ngữ cho nghiên cứu sinh.
- Viết phương pháp và kết quả trước
- Thảo luận đối chiếu nghiên cứu trước
- Giới thiệu nêu khoảng trống
- Tóm tắt viết cuối cùng
Đồng tác giả và đóng góp
Thống nhất từ đầu thứ tự tác giả và vai trò của từng người. Tác giả phải có đóng góp thật vào nghiên cứu hoặc bài viết. Ghi nhận đầy đủ cơ sở, nguồn tài trợ.
Tránh việc thêm tên người không đóng góp hoặc bỏ tên người đã đóng góp. Đây là vấn đề liêm chính học thuật.
Hội thảo khoa học
Báo cáo tại hội thảo giúp nhận góp ý sớm, kết nối với nhà khoa học cùng lĩnh vực và có thể được tính theo quy chế nếu kỷ yếu đạt chuẩn. Hội thảo cũng là nơi tìm cơ hội hợp tác và việc làm sau tốt nghiệp.
Chọn hội thảo uy tín trong chuyên ngành; cảnh giác với hội thảo săn mồi tương tự tạp chí săn mồi.
Liêm chính trong công bố
Không bịa đặt, không chỉnh sửa số liệu, không đạo văn, không gửi một bài cho nhiều tạp chí cùng lúc, không chia nhỏ một kết quả thành nhiều bài để tăng số lượng. Vi phạm có thể dẫn tới rút bài, huỷ kết quả bảo vệ.
Giữ nhật ký thí nghiệm và dữ liệu gốc cẩn thận để chứng minh khi cần.
Một lịch công bố mẫu cho chương trình bốn năm: năm thứ nhất hoàn thành tổng quan và gửi một bài tổng quan hoặc báo cáo hội thảo; năm thứ hai gửi bài về phương pháp hoặc kết quả sơ bộ; năm thứ ba gửi bài kết quả chính; năm thứ tư hoàn thiện các bài đang phản biện và viết luận án. Vì thời gian phản biện dài, bài cần cho điều kiện bảo vệ nên được gửi đi muộn nhất vào năm thứ ba.
Hãy theo dõi trạng thái từng bài trong một bảng: tạp chí, ngày gửi, trạng thái, góp ý, ngày dự kiến trả lời. Bảng này giúp bạn và người hướng dẫn nhìn thấy ngay bài nào đang chậm để có hướng xử lý.
Khi bài báo dùng lại cho luận án
Nhiều cơ sở cho phép luận án sử dụng kết quả đã công bố, với điều kiện trích dẫn đầy đủ và tuân thủ quy định về bản quyền của tạp chí. Trước khi ký thoả thuận chuyển giao bản quyền với tạp chí, hãy đọc điều khoản về việc tác giả dùng lại nội dung trong luận án. Phần lớn tạp chí uy tín cho phép, nhưng cách ghi nguồn có yêu cầu riêng.
Nếu bài báo có đồng tác giả là nghiên cứu sinh khác, cần thống nhất phần đóng góp của mỗi người được đưa vào luận án nào, tránh hai luận án cùng nhận một kết quả. Ghi rõ đóng góp cá nhân trong phần mở đầu của luận án là cách minh bạch được nhiều hội đồng đánh giá cao.
Cuối cùng, kiểm tra trùng lặp của luận án sẽ phát hiện các đoạn trùng với bài báo của chính bạn. Đây không phải đạo văn nếu đã trích dẫn đúng, nhưng nên viết lại phần tổng quan và thảo luận theo mạch luận án thay vì dán nguyên văn.
Câu hỏi thường gặp
Nghiên cứu sinh cần bao nhiêu công bố?
Theo quy chế hiện hành và quy định của cơ sở, khác nhau theo nhóm ngành; đọc kỹ văn bản áp dụng.
Chọn tạp chí thế nào?
Theo phạm vi chuyên môn, uy tín, danh mục được tính và hỏi ý kiến người hướng dẫn.
Làm sao nhận ra tạp chí săn mồi?
Mời nộp hàng loạt, hứa đăng nhanh, phí không minh bạch, phạm vi quá rộng, mạo danh tạp chí uy tín.
Bị từ chối bài thì làm gì?
Đọc góp ý, sửa bài và gửi tạp chí khác phù hợp hơn.
Thứ tự tác giả quyết định thế nào?
Thống nhất từ đầu theo đóng góp thật của từng người.
