Cách quản lý tiền hiệu quả nhất cho sinh viên năm nhất là chia tiền nhận mỗi tháng thành các khoản cố định như chỗ ở, đi lại, ăn uống, học tập, một phần để dành dự phòng, và phần còn lại cho chi tiêu cá nhân. Ghi chép chi tiêu trong vài tháng đầu để biết tiền đi đâu, giữ một quỹ dự phòng nhỏ, và tránh xa các khoản vay tiêu dùng lãi cao hay lời mời đầu tư hứa lợi nhuận nhanh. Thói quen tài chính năm nhất thường theo bạn rất lâu sau khi ra trường.
Bài viết mang tính hướng dẫn chung, không phải tư vấn tài chính cá nhân.
Biết tiền vào bao nhiêu
Liệt kê các nguồn tiền mỗi tháng: gia đình gửi, học bổng, làm thêm. Tách nguồn chắc chắn và nguồn không chắc chắn. Lập ngân sách dựa trên nguồn chắc chắn, coi phần không chắc là phần thưởng.
Nếu gia đình gửi theo kỳ hoặc theo quý, hãy tự chia ra từng tháng, đừng coi tháng nhận tiền là tháng nhiều tiền. Nhiều sinh viên tiêu thoải mái tháng đầu rồi thiếu hụt những tháng sau.
Lập ngân sách đơn giản
Chia tiền thành các nhóm. Chi phí cố định: tiền phòng, điện nước, mạng, gửi xe, đi lại. Chi phí thiết yếu biến đổi: ăn uống, đồ dùng cá nhân, tài liệu học. Quỹ dự phòng: một phần nhỏ mỗi tháng. Chi tiêu cá nhân: cà phê, giải trí, mua sắm.
Trả chi phí cố định ngay đầu tháng. Chia tiền ăn theo tuần để tránh tiêu quá tay đầu tháng. Chi tiêu cá nhân là phần linh hoạt, cắt giảm đầu tiên khi cần.
- Cố định: phòng, điện nước, đi lại
- Thiết yếu: ăn uống, đồ dùng, tài liệu
- Dự phòng: phần nhỏ mỗi tháng
- Cá nhân: giải trí, mua sắm
Ghi chép chi tiêu
Ghi mọi khoản chi trong ít nhất hai tháng đầu, dùng sổ tay hoặc ứng dụng ghi chép. Cuối mỗi tuần nhìn lại: khoản nào nhiều hơn dự tính, khoản nào có thể giảm.
Ghi chép không để tự trách mà để hiểu thói quen. Nhiều người ngạc nhiên khi thấy đồ uống, phí giao đồ ăn, mua lặt vặt cộng lại thành khoản lớn. Biết rồi, bạn mới điều chỉnh được.
Ăn uống tiết kiệm mà đủ chất
Ăn uống thường là khoản biến đổi lớn nhất. Ăn ở căng tin trường thường rẻ hơn bên ngoài. Nếu được nấu, tự nấu vài bữa mỗi tuần với bạn cùng phòng giúp giảm chi đáng kể và ăn lành mạnh hơn.
Hạn chế gọi đồ ăn qua ứng dụng thường xuyên vì phí giao và khuyến mãi khiến bạn mua nhiều hơn. Đừng tiết kiệm bằng cách bỏ bữa; sức khoẻ ảnh hưởng trực tiếp đến việc học.
- Ăn căng tin trường
- Nấu chung với bạn
- Hạn chế gọi đồ thường xuyên
- Không bỏ bữa
Quỹ dự phòng
Dành một phần nhỏ mỗi tháng cho tình huống bất ngờ: ốm, hỏng xe, hỏng điện thoại, chi phí học tập phát sinh. Để quỹ này tách riêng, không dùng cho chi tiêu thường ngày.
Có quỹ dự phòng, bạn không phải vay mượn khi có sự cố. Mục tiêu dần dần là quỹ đủ cho khoảng một tháng chi phí thiết yếu.
Mua sắm cho việc học
Năm nhất dễ bị cuốn vào mua sắm đồ mới: máy tính, điện thoại, quần áo. Hãy hỏi: thứ này cần cho việc học ngay không, có thể mượn, mua lại đồ cũ hoặc đợi không.
Giáo trình có thể mượn thư viện, mua lại của khoá trên. Máy tính chọn theo yêu cầu của ngành, không nhất thiết mua cấu hình cao nhất. Tận dụng ưu đãi phần mềm cho sinh viên qua tài khoản email của trường nếu có.
Tránh bẫy vay tiêu dùng
Các ứng dụng cho vay nhanh, mua trước trả sau, vay qua mạng xã hội thường tiếp cận sinh viên với lời mời dễ dàng. Lãi suất và phí thực tế có thể rất cao, phạt trễ hạn nặng. Một số bên cho vay không minh bạch còn đòi nợ bằng cách quấy rối người thân.
Nguyên tắc: không vay để tiêu dùng. Khi thật sự cần, hỏi gia đình, quỹ hỗ trợ sinh viên của trường hoặc các chương trình tín dụng chính thức dành cho học sinh, sinh viên theo quy định. Đọc kỹ mọi điều khoản trước khi ký bất cứ thứ gì.
- Không vay để tiêu dùng
- Cảnh giác ứng dụng cho vay nhanh
- Đọc kỹ lãi suất, phí phạt
- Hỏi quỹ hỗ trợ của trường khi khó khăn
Cảnh giác lừa đảo nhắm vào sinh viên
Lời mời việc nhẹ lương cao yêu cầu nộp tiền trước, đầu tư hứa lợi nhuận cao và nhanh, nhiệm vụ online nạp tiền nhận hoa hồng, cuộc gọi mạo danh cơ quan yêu cầu chuyển tiền. Sinh viên năm nhất, mới xa nhà, là đối tượng bị nhắm tới.
Không chuyển tiền, không cung cấp mã xác thực, không cho mượn tài khoản ngân hàng hay giấy tờ tuỳ thân. Khi nghi ngờ, hỏi người thân, thầy cô hoặc báo cơ quan chức năng.
Tài khoản và thẻ
Mở tài khoản ngân hàng đứng tên mình, bật thông báo biến động số dư, đặt hạn mức chi tiêu. Không chia sẻ mật khẩu, mã xác thực. Không cho người khác mượn tài khoản để nhận chuyển tiền; đây có thể liên quan đến hành vi phạm pháp.
Kiểm tra lịch sử giao dịch mỗi tuần. Phát hiện giao dịch lạ, liên hệ ngân hàng ngay qua số tổng đài chính thức.
Thói quen tốt cho bốn năm
Cuối mỗi tháng dành mười lăm phút xem lại ngân sách: đã chi bao nhiêu, còn bao nhiêu, tháng sau điều chỉnh gì. Khi có thu nhập từ làm thêm, để dành một phần trước khi tiêu.
Nói chuyện cởi mở với gia đình về tài chính. Biết nhu cầu thật và khả năng của gia đình giúp bạn chủ động hơn, và gia đình cũng yên tâm hơn.
Một ví dụ tháng đầu: bạn Linh nhận tiền gia đình gửi theo tháng. Ngày đầu tháng, Linh trả tiền phòng và điện nước dự tính, nạp sẵn thẻ xe buýt, chia tiền ăn thành bốn phong bì theo tuần, chuyển một khoản nhỏ vào tài khoản tiết kiệm riêng làm quỹ dự phòng. Phần còn lại là tiền cá nhân. Tuần thứ hai Linh ăn ngoài nhiều hơn dự tính, nên tuần thứ ba nấu chung với bạn cùng phòng để bù lại.
Cuối tháng, Linh xem lại sổ ghi chép và thấy khoản trà sữa, phí giao đồ ăn chiếm phần lớn tiền cá nhân. Tháng sau Linh đặt giới hạn cho hai khoản này thay vì cắt hết, vì cắt hết thường không bền. Điều chỉnh nhỏ, đều đặn hiệu quả hơn những quyết tâm lớn nhưng chỉ giữ được vài ngày.
Điều quan trọng trong ví dụ là Linh không cần ứng dụng phức tạp hay kiến thức tài chính sâu; chỉ cần chia tiền ngay khi nhận, ghi chép trung thực và xem lại mỗi tháng.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên nên lập ngân sách thế nào?
Chia thành chi phí cố định, thiết yếu, dự phòng và cá nhân; trả cố định đầu tháng.
Có cần ghi chép chi tiêu không?
Nên ghi ít nhất hai tháng đầu để hiểu thói quen.
Quỹ dự phòng bao nhiêu là đủ?
Bắt đầu từ phần nhỏ mỗi tháng, dần đủ khoảng một tháng chi phí thiết yếu.
Có nên dùng ứng dụng vay nhanh?
Không nên vay để tiêu dùng; lãi và phí có thể rất cao.
Cho bạn mượn tài khoản ngân hàng có sao không?
Không nên; có thể liên quan hành vi phạm pháp và mất tiền.
