Sinh viên có thể làm thêm để có thu nhập và kinh nghiệm, nhưng nên chọn việc có lịch linh hoạt, phù hợp ngành học nếu được, và giới hạn số giờ mỗi tuần để không ảnh hưởng việc học, nhất là trong năm nhất. Song song, giữ ba nền tảng sức khoẻ: ngủ đủ, ăn đủ bữa, vận động đều; và đừng ngại tìm hỗ trợ tâm lý khi thấy căng thẳng kéo dài. Cảnh giác các lời mời việc nhẹ lương cao yêu cầu nộp tiền trước.
Quy định về học vụ, điểm rèn luyện và hoạt động sinh viên khác nhau giữa các trường; đọc sổ tay sinh viên và thông báo chính thức của trường bạn.
Có nên làm thêm ngay năm nhất
Học kỳ đầu là giai đoạn thích nghi với cách học, môi trường, có khi cả thành phố mới. Nhiều sinh viên chọn chưa làm thêm ở học kỳ đầu, đợi ổn định nhịp học rồi mới bắt đầu. Đây là lựa chọn khôn ngoan nếu tài chính cho phép.
Nếu cần làm thêm ngay vì tài chính, chọn việc ít giờ, lịch linh hoạt, gần trường hoặc nơi ở. Báo rõ với nơi làm về lịch học, lịch thi. Đừng để công việc chiếm thời gian lên lớp.
Chọn việc làm thêm
Ưu tiên việc giúp phát triển kỹ năng liên quan ngành học: trợ giảng, gia sư, trợ lý nghiên cứu, thực tập bán thời gian, công việc trong lĩnh vực ngành. Việc phục vụ, bán hàng cũng rèn giao tiếp, chịu áp lực, làm việc nhóm.
Trường thường có trung tâm hỗ trợ sinh viên, việc làm hoặc kênh thông tin tuyển dụng đã được kiểm tra. Đây là nguồn an toàn hơn các nhóm mạng xã hội không rõ nguồn gốc.
- Gia sư, trợ giảng
- Trợ lý nghiên cứu, thực tập bán thời gian
- Phục vụ, bán hàng
- Tìm qua kênh của trường
Giới hạn số giờ
Tính tổng thời gian mỗi tuần: giờ lên lớp, giờ tự học, giờ làm thêm, đi lại, ngủ, ăn. Nhớ rằng mỗi tín chỉ còn đi kèm giờ tự học. Nếu tổng giờ vượt quá sức, việc học hoặc giấc ngủ sẽ bị cắt.
Đặt giới hạn số giờ làm thêm mỗi tuần và giảm trong mùa thi. Theo dõi điểm giữa kỳ: nếu sụt, đó là tín hiệu cần giảm giờ làm.
Hợp đồng và quyền lợi
Hỏi rõ công việc, giờ làm, cách tính lương, ngày trả lương, có thử việc không. Với công việc ổn định, đề nghị thoả thuận bằng văn bản. Giữ lại tin nhắn, email trao đổi.
Nắm quyền cơ bản theo pháp luật lao động. Không ký giấy tờ chưa đọc kỹ. Không giao bản gốc giấy tờ tuỳ thân cho người tuyển dụng.
Lừa đảo tuyển dụng
Dấu hiệu: việc nhẹ lương cao bất thường, yêu cầu nộp phí đào tạo, phí giữ chỗ, mua hàng trước; nhiệm vụ online nạp tiền nhận hoa hồng; yêu cầu mở tài khoản ngân hàng cho họ dùng; liên lạc chỉ qua ứng dụng nhắn tin.
Việc làm thật không bắt người lao động trả tiền để được làm. Khi nghi ngờ, dừng lại, hỏi người thân, thầy cô, phòng công tác sinh viên.
- Không nộp tiền để được làm
- Không làm nhiệm vụ nạp tiền
- Không cho mượn tài khoản
- Không giao giấy tờ gốc
Ngủ đủ
Giấc ngủ ảnh hưởng trực tiếp tới trí nhớ, khả năng tập trung và tâm trạng. Thức khuya liên tục để làm thêm hoặc học dồn khiến hiệu quả học tập giảm, dễ ốm.
Giữ giờ ngủ, giờ dậy tương đối đều đặn cả cuối tuần. Hạn chế dùng điện thoại trước khi ngủ. Một giấc ngủ đủ trước ngày thi đáng giá hơn vài giờ học thêm.
Ăn uống và vận động
Ăn đủ ba bữa, có rau, đạm, uống đủ nước. Hạn chế đồ uống nhiều đường, nhiều cà phê để thức. Mang theo đồ ăn nhẹ lành mạnh nếu lịch học và làm thêm kín.
Vận động đều đặn như đi bộ, đạp xe đến trường, tham gia câu lạc bộ thể thao, chạy bộ quanh khuôn viên. Vận động giúp giảm căng thẳng, ngủ ngon hơn. Không cần tập nặng; đều đặn quan trọng hơn cường độ.
- Đủ ba bữa, có rau và đạm
- Uống đủ nước
- Hạn chế đồ ngọt, cà phê để thức
- Vận động đều đặn
Sức khoẻ tinh thần
Năm nhất có nhiều thay đổi: xa nhà, áp lực học, tài chính, quan hệ mới. Cảm thấy lo lắng, buồn, cô đơn đôi lúc là bình thường. Nhưng nếu kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng ăn ngủ, học tập, hãy tìm hỗ trợ.
Nhiều trường có phòng tư vấn tâm lý cho sinh viên. Nói chuyện với người thân, bạn bè tin cậy, cố vấn học tập. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, liên hệ ngay người thân hoặc cơ sở y tế. Tìm hỗ trợ là dấu hiệu của sự trưởng thành, không phải yếu đuối.
Khám sức khoẻ và bảo hiểm
Sinh viên thường được tham gia bảo hiểm y tế theo quy định khi nhập học. Biết cách dùng thẻ bảo hiểm, nơi khám ban đầu, trạm y tế của trường.
Khi ốm, nghỉ ngơi và đi khám, đừng cố đi làm hay đi học khi sốt cao. Thông báo cho giảng viên và nơi làm việc theo quy định để được hỗ trợ.
Một tuần cân bằng mẫu
Ví dụ một sinh viên học khoảng mười lăm tín chỉ: lên lớp các buổi sáng và vài buổi chiều, tự học mỗi tối hai giờ, làm thêm hai buổi tối và một buổi cuối tuần, một buổi câu lạc bộ thể thao, một ngày cuối tuần nghỉ ngơi và gặp bạn bè. Mùa thi giảm làm thêm.
Mỗi người có lịch khác nhau, nhưng nguyên tắc chung là học là việc chính, làm thêm là phụ, sức khoẻ là nền.
Một dấu hiệu sớm cho thấy bạn đang làm quá sức: ngủ dưới mức bình thường nhiều đêm liền, bỏ bữa thường xuyên, đến lớp nhưng không tập trung được, trễ hạn bài tập liên tiếp, dễ cáu gắt với bạn cùng phòng. Khi thấy hai ba dấu hiệu cùng lúc, hãy xem lại lịch tuần và cắt bớt thứ ít quan trọng nhất, thường là giờ làm thêm hoặc hoạt động phụ.
Hãy nhớ rằng thu nhập làm thêm thời sinh viên thường không lớn, còn điểm số và sức khoẻ ảnh hưởng nhiều năm sau. Nói chuyện với gia đình về tài chính nếu bạn đang làm thêm quá nhiều vì áp lực tiền bạc; có thể có những cách hỗ trợ khác như học bổng khuyến khích, quỹ hỗ trợ sinh viên khó khăn của trường hoặc các chương trình tín dụng chính thức theo quy định.
Cuối cùng, hãy giữ một chút thời gian cho bản thân mỗi tuần: đọc sách, gặp bạn bè, gọi điện về nhà. Những khoảng nghỉ ấy giúp bạn đi đường dài.
Nếu bạn làm gia sư, một lưu ý thực tế: thống nhất với phụ huynh lịch dạy cố định, cách báo nghỉ, cách trả học phí theo tháng hay theo buổi, và giữ liên lạc qua kênh rõ ràng. Với việc phục vụ, bán hàng theo ca, hỏi cách đổi ca khi có lịch thi và báo sớm. Sự chủ động này giúp bạn giữ được việc lâu dài mà không phải hy sinh việc học.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên năm nhất có nên làm thêm?
Nếu tài chính cho phép, nên đợi ổn định nhịp học; nếu cần, chọn việc ít giờ, linh hoạt.
Làm thêm bao nhiêu giờ là hợp lý?
Tuỳ tải học; tính cả giờ tự học và giảm giờ trong mùa thi.
Dấu hiệu lừa đảo tuyển dụng là gì?
Yêu cầu nộp phí, nạp tiền làm nhiệm vụ, mượn tài khoản, việc nhẹ lương cao bất thường.
Giữ sức khoẻ thế nào khi bận?
Ngủ đủ, ăn đủ bữa, vận động đều đặn.
Căng thẳng kéo dài thì làm gì?
Tìm phòng tư vấn tâm lý của trường, nói chuyện với người tin cậy, đi khám khi cần.
