Kỳ thi đánh giá năng lực và đánh giá tư duy: hiểu cấu trúc, luyện đúng cách

Kỳ thi đánh giá năng lực và đánh giá tư duy do một số đại học tổ chức, kết quả được nhiều trường dùng để xét tuyển. Khác thi tốt nghiệp, đề chú trọng tư duy định lượng, đọc hiểu, suy luận logic và giải quyết vấn đề, thường với thời gian làm bài gấp. Cách luyện hiệu quả là làm quen cấu trúc đề sớm, luyện theo từng phần với giới hạn thời gian, và dự thi đợt sớm để biết vị trí của mình.

Quy chế và phương thức xét tuyển thay đổi theo từng năm; mọi chi tiết trong bài cần được đối chiếu với quy chế tuyển sinh hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo và đề án tuyển sinh chính thức của từng trường.

Khác thi tốt nghiệp ở điểm nào

Đề thi tốt nghiệp kiểm tra kiến thức theo từng môn trong chương trình. Đề đánh giá năng lực và tư duy kiểm tra khả năng vận dụng: đọc một đoạn văn bản lạ rồi suy luận, xử lý số liệu trong bảng biểu, giải bài toán có bối cảnh thực tế. Nhiều câu không đòi hỏi kiến thức cao nhưng đòi hỏi đọc nhanh, hiểu đúng và không bị bẫy.

Vì vậy học sinh giỏi kiến thức chưa chắc làm tốt nếu chưa quen nhịp đề, và ngược lại học sinh tư duy nhanh có thể đạt điểm tốt dù không học thêm nhiều.

Cấu trúc phổ biến

Mỗi kỳ thi có cấu trúc riêng do đơn vị tổ chức công bố, nhưng thường gồm các phần như tư duy định lượng hoặc toán học, tư duy định tính hoặc ngôn ngữ, và khoa học hoặc giải quyết vấn đề. Đề thường trắc nghiệm trên máy tính, số câu nhiều, thời gian mỗi câu ngắn.

Hãy tải tài liệu giới thiệu cấu trúc và đề minh hoạ chính thức của đơn vị tổ chức. Đừng dựa vào cấu trúc của năm cũ vì có thể được điều chỉnh.

• Phần tư duy định lượng
• Phần ngôn ngữ, đọc hiểu
• Phần khoa học, giải quyết vấn đề
• Thi trên máy tính, giới hạn thời gian

Lộ trình luyện ba giai đoạn

Giai đoạn làm quen: làm một đề minh hoạ trong điều kiện thật để biết điểm xuất phát và phần yếu. Giai đoạn luyện phần: tập trung vào phần yếu nhất, luyện theo dạng câu với giới hạn thời gian, ghi lại các lỗi hay mắc. Giai đoạn luyện đề: làm đề đầy đủ theo đúng thời gian, rèn phân bổ thời gian và giữ tập trung đến cuối.

Mỗi giai đoạn vài tuần là đủ cho học sinh có nền tảng ổn. Quan trọng là đều đặn, không nhồi nhét sát ngày thi.

• Làm đề minh hoạ để biết điểm xuất phát
• Luyện phần yếu theo dạng câu
• Làm đề đầy đủ đúng thời gian
• Ghi sổ lỗi hay mắc

Đọc hiểu nhanh mà đúng

Phần đọc hiểu thường là chỗ mất điểm vì thí sinh đọc lướt rồi chọn đáp án theo cảm giác. Cách luyện là đọc câu hỏi trước để biết cần tìm gì, rồi đọc đoạn văn có mục đích, gạch ý chính trong đầu, và loại trừ đáp án sai rõ ràng trước.

Đọc báo, đọc sách phi hư cấu hằng ngày cũng là cách luyện tự nhiên. Người quen đọc văn bản dài và lạ sẽ không hoảng khi gặp chủ đề mới trong đề.

Tư duy định lượng: kỹ năng hơn công thức

Phần định lượng hay dùng bảng biểu, biểu đồ, tỷ lệ phần trăm và bài toán thực tế. Kỹ năng ước lượng nhanh, đọc đúng đơn vị và kiểm tra tính hợp lý của đáp án quan trọng ngang với việc nhớ công thức.

Luyện thói quen ước lượng trước khi tính: đáp án nằm khoảng bao nhiêu. Nhiều câu có thể loại đáp án nhờ ước lượng mà không cần tính chi tiết.

Chọn đợt thi

Các kỳ thi thường có nhiều đợt trong năm, thí sinh có thể đăng ký nhiều đợt theo quy định của đơn vị tổ chức. Dự thi đợt sớm giúp biết vị trí của mình và còn thời gian cải thiện. Tuy nhiên, chi phí và số chỗ mỗi đợt có hạn, nên đăng ký sớm.

Kiểm tra trường mục tiêu chấp nhận kết quả của kỳ thi nào, đợt nào và trong thời hạn bao lâu, để không thi một kỳ mà trường không dùng.

• Đăng ký sớm vì chỗ có hạn
• Thi đợt sớm để biết vị trí
• Kiểm tra trường chấp nhận kết quả kỳ nào
• Theo dõi thời hạn hiệu lực kết quả

Ngày thi trên máy tính

Làm quen giao diện thi trên máy tính qua bản thi thử nếu đơn vị tổ chức cung cấp: cách đánh dấu câu để quay lại, cách xem thời gian còn lại, cách chuyển phần. Mang đủ giấy tờ theo quy định, đến sớm và nghỉ ngơi đầy đủ đêm trước.

Trong phòng thi, đừng sa lầy vào một câu khó. Đánh dấu, làm câu khác rồi quay lại. Với dạng thi không trừ điểm câu sai, không bỏ trống câu nào; quy định chấm điểm cụ thể xem tài liệu của kỳ thi.

Ai nên chọn đường này

Học sinh tư duy nhanh, đọc tốt, thích giải quyết vấn đề thường có lợi thế. Học sinh muốn thêm một đường xét tuyển ngoài điểm thi tốt nghiệp cũng nên cân nhắc, vì kỳ thi diễn ra trước và cho kết quả sớm.

Nếu bạn đã rất tải với lịch học và ôn thi tốt nghiệp, hãy cân nhắc thời gian. Thêm một kỳ thi chỉ có ý nghĩa khi bạn có thể luyện đủ để đạt mức cạnh tranh.

Những sai lầm làm mất điểm đáng tiếc

Sai lầm phổ biến nhất là dành quá nhiều thời gian cho vài câu khó ở đầu đề, đến cuối không kịp làm những câu dễ. Sai lầm thứ hai là đọc lướt câu hỏi, bỏ qua các chữ phủ định hoặc điều kiện quan trọng. Sai lầm thứ ba là học thuộc mẹo giải theo dạng mà không hiểu, gặp câu biến thể là bế tắc.

Cách khắc phục là luyện đề với đồng hồ đếm ngược, đặt giới hạn thời gian cho mỗi câu, và sau mỗi đề dành thời gian xem lại từng câu sai để hiểu vì sao sai. Sổ lỗi cá nhân sau vài tuần thường cho thấy rõ hai ba kiểu sai lặp lại, sửa được chúng là tăng điểm đáng kể.

• Đặt giới hạn thời gian cho mỗi câu
• Gạch chân chữ phủ định và điều kiện
• Hiểu cách giải thay vì thuộc mẹo
• Xem lại từng câu sai sau mỗi đề

Phối hợp với lịch ôn thi tốt nghiệp

Phần lớn thí sinh vừa ôn thi tốt nghiệp vừa luyện đánh giá năng lực. Hai việc này bổ trợ nhau ở phần kiến thức nền, nhưng khác nhau ở cách làm bài. Một lịch hợp lý là ôn kiến thức theo môn vào các buổi chính, và dành vài buổi mỗi tuần luyện dạng đề đánh giá năng lực có bấm giờ.

Sau khi thi đợt đầu, hãy đánh giá lại: nếu kết quả đã đủ cạnh tranh cho nguyện vọng mong muốn, có thể giảm luyện để tập trung thi tốt nghiệp; nếu chưa đủ, xác định phần cần cải thiện và quyết định có thi đợt sau không.

Câu hỏi thường gặp