Các phương thức xét tuyển đại học: hiểu từng đường vào và chọn đường hợp mình

Hiện nay thí sinh có thể vào đại học qua nhiều đường: xét điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông, xét học bạ, xét điểm các kỳ thi đánh giá năng lực hoặc đánh giá tư duy do một số đại học tổ chức, xét kết hợp chứng chỉ quốc tế, và xét tuyển thẳng hoặc ưu tiên theo quy định. Mỗi trường chọn dùng một số phương thức và phân bổ chỉ tiêu cho từng phương thức trong đề án tuyển sinh. Thí sinh nên chọn một hai phương thức chính phù hợp thế mạnh của mình rồi chuẩn bị sâu, thay vì cố đăng ký mọi đường.

Quy chế và phương thức xét tuyển thay đổi theo từng năm; mọi chi tiết trong bài cần được đối chiếu với quy chế tuyển sinh hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo và đề án tuyển sinh chính thức của từng trường.

Bức tranh chung: trường chọn phương thức, thí sinh chọn đường

Mỗi năm, các trường công bố đề án tuyển sinh, trong đó nêu rõ ngành nào xét bằng phương thức nào, chỉ tiêu bao nhiêu, điều kiện ra sao. Cùng một ngành có thể dành một phần chỉ tiêu cho điểm thi tốt nghiệp, một phần cho học bạ, một phần cho đánh giá năng lực. Vì vậy câu hỏi đầu tiên luôn là: trường và ngành mình nhắm đang dùng những phương thức nào.

Từ danh sách trường mục tiêu, hãy lập bảng các phương thức mà mỗi trường dùng. Thường sẽ thấy một hai phương thức xuất hiện ở hầu hết các trường bạn quan tâm, đó chính là đường chính nên dồn sức. Các phương thức còn lại là đường phụ, chỉ theo nếu không tốn quá nhiều công.

Xét điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông

Đây là phương thức phổ biến nhất, dựa trên tổng điểm các môn trong tổ hợp xét tuyển cộng điểm ưu tiên khu vực, đối tượng theo quy định. Ưu điểm là công bằng trên một kỳ thi chung, minh bạch về cách tính. Nhược điểm là dồn áp lực vào một kỳ thi.

Chiến lược hợp lý là chọn tổ hợp gồm những môn bạn mạnh nhất và ổn định nhất qua nhiều kỳ kiểm tra, rồi tìm các ngành nhận tổ hợp đó. Một số trường có quy đổi điểm chứng chỉ ngoại ngữ thay môn ngoại ngữ trong tổ hợp; điều kiện cụ thể nằm trong đề án từng trường.

• Tổng điểm tổ hợp ba môn
• Cộng điểm ưu tiên khu vực, đối tượng theo quy chế
• Một số trường quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ
• Nguyện vọng xét theo thứ tự ưu tiên

Xét học bạ

Xét học bạ dùng điểm trung bình các môn hoặc tổ hợp môn ở một số học kỳ trung học phổ thông. Phương thức này phù hợp với học sinh học đều, chăm chỉ suốt ba năm nhưng có thể không thi tốt bằng trong một kỳ thi căng thẳng. Điều kiện cụ thể như học kỳ nào được tính, ngưỡng điểm tối thiểu, có yêu cầu hạnh kiểm hay không, do từng trường quy định.

Điểm cần lưu ý là học bạ được hình thành từ lớp mười, vì vậy chiến lược học bạ phải bắt đầu sớm. Đến lớp mười hai mới quyết định đi đường học bạ thường đã muộn để cải thiện.

Kỳ thi đánh giá năng lực và đánh giá tư duy

Một số đại học tổ chức kỳ thi riêng để đánh giá năng lực tổng hợp hoặc tư duy của thí sinh, và nhiều trường khác sử dụng kết quả kỳ thi này để xét tuyển. Đề thi thường khác đề tốt nghiệp ở cách hỏi: chú trọng suy luận, đọc hiểu, giải quyết vấn đề hơn là kiến thức thuần tuý.

Kỳ thi thường tổ chức vài đợt trong năm ở nhiều địa điểm, thí sinh có thể dự thi nhiều đợt và dùng kết quả tốt nhất theo quy định. Muốn đi đường này cần làm quen cấu trúc đề sớm và luyện theo dạng bài, không học tủ.

• Đề thi chú trọng suy luận và đọc hiểu
• Nhiều đợt thi trong năm
• Nhiều trường dùng chung kết quả
• Cần luyện theo cấu trúc đề

Xét kết hợp chứng chỉ quốc tế

Nhiều trường, nhất là các chương trình chất lượng cao và quốc tế, xét tuyển kết hợp chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế với điểm học bạ hoặc điểm thi. Một số trường chấp nhận các bài thi chuẩn hoá quốc tế. Ngưỡng điểm, loại chứng chỉ được chấp nhận và thời hạn hiệu lực do từng trường quy định.

Phương thức này có lợi cho học sinh đã đầu tư ngoại ngữ từ sớm. Tuy nhiên, chi phí thi chứng chỉ không nhỏ và chứng chỉ có thời hạn, nên cần tính thời điểm thi hợp lý để chứng chỉ còn hiệu lực khi nộp hồ sơ.

Xét tuyển thẳng và ưu tiên xét tuyển

Quy chế tuyển sinh quy định một số đối tượng được xét tuyển thẳng hoặc ưu tiên xét tuyển, ví dụ thí sinh đạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế, một số đối tượng chính sách. Ngoài ra, nhiều trường có chính sách ưu tiên xét tuyển riêng cho học sinh trường chuyên, học sinh giỏi cấp tỉnh.

Nếu bạn thuộc nhóm này, hãy đọc kỹ danh sách đối tượng và giấy tờ chứng minh, nộp đúng hạn. Hạn nộp hồ sơ xét tuyển thẳng thường sớm hơn các phương thức khác.

Chọn phương thức theo hồ sơ của bạn

Học sinh học đều, điểm học bạ cao và ổn định: ưu tiên xét học bạ, kèm điểm thi tốt nghiệp làm đường dự phòng. Học sinh tư duy tốt, đọc hiểu nhanh, thích dạng đề suy luận: cân nhắc đánh giá năng lực. Học sinh có ngoại ngữ mạnh: tận dụng xét kết hợp chứng chỉ. Học sinh thi tốt dưới áp lực: dồn sức cho điểm thi tốt nghiệp.

Phần lớn học sinh nên có một đường chính và một đường dự phòng. Đăng ký quá nhiều phương thức tốn chi phí, thời gian ôn luyện và dễ dàn trải.

• Một đường chính phù hợp thế mạnh
• Một đường dự phòng ít tốn công
• Tránh dàn trải mọi phương thức
• Theo dõi hạn nộp của từng đường

Lịch và hạn nộp: phần dễ sai nhất

Mỗi phương thức có lịch riêng: xét tuyển thẳng và học bạ thường mở sớm, kỳ thi đánh giá năng lực diễn ra trong nhiều tháng, xét điểm thi tốt nghiệp đi theo lịch chung của Bộ. Thí sinh dùng nhiều phương thức phải theo dõi nhiều mốc cùng lúc.

Cách an toàn là lập một bảng mốc thời gian chung cho cả gia đình, lấy dữ liệu từ đề án chính thức của từng trường và thông báo của Bộ, cập nhật mỗi khi có thông báo mới. Lỡ hạn một mốc có thể mất hẳn một đường vào.

Hiểu đúng về việc đăng ký nguyện vọng

Dù xét bằng phương thức nào, ở giai đoạn chung thí sinh thường phải đăng ký nguyện vọng trên hệ thống chung theo quy chế, và nguyện vọng được xét theo thứ tự ưu tiên. Một số trường yêu cầu đăng ký xét tuyển sớm trên hệ thống của trường trước khi đăng ký lên hệ thống chung.

Đọc kỹ hướng dẫn từng năm để không nhầm giữa đăng ký trên hệ thống của trường và đăng ký nguyện vọng chính thức. Nhiều thí sinh đủ điểm nhưng trượt chỉ vì thiếu bước đăng ký nguyện vọng trên hệ thống chung.

Câu hỏi thường gặp