Phần lớn trường nước ngoài yêu cầu chứng minh năng lực ngôn ngữ giảng dạy, thường qua các bài thi chuẩn hoá được trường công nhận. Với tiếng Anh, các bài thi phổ biến gồm IELTS, TOEFL iBT, PTE Academic và một số bài thi khác tuỳ trường chấp nhận. Việc cần làm là kiểm tra trên website chính thức của trường loại bài thi và mức điểm yêu cầu cho từng chương trình, lưu ý thời hạn hiệu lực của kết quả, và lên lịch thi sớm để còn thời gian thi lại nếu chưa đạt.
Yêu cầu tuyển sinh, học phí, chính sách thị thực và quy định công nhận văn bằng thay đổi theo từng nước, từng trường và từng năm. Luôn đọc thông tin trên website chính thức của trường, cơ quan đại diện của nước sở tại và Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Kiểm tra yêu cầu của từng trường
Mỗi trường, thậm chí mỗi chương trình trong cùng trường, có yêu cầu riêng về loại bài thi và mức điểm, đôi khi kèm điểm tối thiểu cho từng kỹ năng. Đọc trang yêu cầu ngôn ngữ trên website chính thức của trường, không dựa vào bảng tổng hợp của bên thứ ba vì có thể đã cũ.
Ghi lại cho mỗi trường: bài thi được chấp nhận, điểm tổng, điểm từng kỹ năng, hạn nộp kết quả, có chấp nhận bài thi trực tuyến không. Nếu bạn nộp nhiều nước, yêu cầu thị thực cũng có thể quy định loại bài thi riêng.
- Bài thi được chấp nhận
- Điểm tổng và điểm từng kỹ năng
- Hạn nộp kết quả
- Yêu cầu riêng của thị thực nếu có
Các bài thi tiếng Anh phổ biến
IELTS có hai dạng là Academic và General Training; du học đại học thường cần Academic. TOEFL iBT là bài thi học thuật thi trên máy tính. PTE Academic cũng thi trên máy tính, chấm điểm tự động. Một số trường chấp nhận thêm các bài thi khác.
Mỗi bài thi có định dạng, cách chấm, thời gian trả kết quả khác nhau. Làm thử đề mẫu chính thức của từng loại để xem định dạng nào hợp với mình, ví dụ có người thích nói chuyện trực tiếp với giám khảo, có người thích nói vào máy.
Chọn bài thi được tất cả hoặc phần lớn trường bạn nhắm tới chấp nhận, để chỉ cần ôn một loại.
Thời hạn hiệu lực
Kết quả các bài thi chuẩn hoá thường có thời hạn hiệu lực nhất định do tổ chức thi và trường quy định. Trường thường yêu cầu kết quả còn hiệu lực tại thời điểm nộp hồ sơ hoặc nhập học.
Đừng thi quá sớm rồi để kết quả hết hạn trước khi nộp. Cũng đừng thi quá sát hạn nộp. Tính lùi từ hạn nộp: cần thời gian chờ kết quả, có thể cần thi lại một lần, và gửi kết quả về trường.
Lên lịch thi
Một lịch hợp lý là thi lần đầu khoảng sáu tháng trước hạn nộp hồ sơ, để còn thời gian thi lại nếu cần. Đặt chỗ thi sớm vì lịch thi ở các thành phố có thể kín vào mùa cao điểm.
Đăng ký trực tiếp trên website của tổ chức thi hoặc đơn vị được uỷ quyền chính thức. Cẩn trọng với bên trung gian hứa giữ chỗ hoặc cam kết điểm.
- Sáu tháng trước hạn: thi lần đầu
- Ba tháng trước hạn: thi lại nếu cần
- Một tháng trước hạn: gửi kết quả
- Đặt chỗ thi sớm
Luyện bốn kỹ năng
Đọc: luyện đọc bài học thuật, tập tìm ý chính và trả lời trong giới hạn thời gian. Nghe: nghe bài giảng, podcast học thuật, ghi chú ý chính. Viết: luyện viết bài luận có cấu trúc, lập luận rõ, nhờ người có chuyên môn chữa. Nói: luyện trình bày quan điểm, mô tả, so sánh, ghi âm lại để tự nghe.
Đừng chỉ luyện đề. Năng lực thật mới giúp bạn học được ở nước ngoài. Kết hợp luyện đề để quen định dạng với đọc, nghe tài liệu thật trong ngành bạn sẽ học.
- Đọc tài liệu học thuật có giới hạn thời gian
- Nghe bài giảng, ghi ý chính
- Viết luận có người chữa
- Nói, ghi âm, tự nghe lại
Tự học hay học trung tâm
Người có nền tảng tốt và kỷ luật có thể tự học với tài liệu chính thức, đề mẫu và nhóm luyện nói. Người cần lộ trình rõ, người chữa bài viết và nói thường được lợi từ lớp học có giáo viên.
Chọn lớp dựa trên chất lượng giáo viên, phản hồi bài viết và nói, không dựa trên cam kết điểm đầu ra. Học thử một buổi trước khi đăng ký cả khoá.
Ngôn ngữ khác ngoài tiếng Anh
Nếu du học ở nước dạy bằng ngôn ngữ khác như tiếng Đức, tiếng Pháp, tiếng Nhật, tiếng Hàn, tiếng Trung, trường thường yêu cầu chứng chỉ ngôn ngữ đó theo hệ thống của nước sở tại, hoặc học dự bị ngôn ngữ. Một số chương trình dạy bằng tiếng Anh ở các nước này thì yêu cầu chứng chỉ tiếng Anh.
Kiểm tra kỹ ngôn ngữ giảng dạy của chương trình cụ thể. Học một ngôn ngữ mới đến trình độ học chuyên ngành mất thời gian dài; lên kế hoạch từ sớm.
Khi chưa đạt điểm
Nhiều trường có khoá tiếng Anh dự bị hoặc chương trình chuyển tiếp ngôn ngữ cho sinh viên gần đạt yêu cầu. Hỏi trường về điều kiện và chi phí của các khoá này.
Phân tích kết quả: kỹ năng nào yếu nhất, sai ở dạng bài nào. Tập trung luyện vào đó thay vì ôn đều cả bốn. Thi lại khi đã có tiến bộ rõ trong đề luyện, không thi liên tục với hy vọng may mắn.
Gửi kết quả cho trường
Một số tổ chức thi cho phép gửi kết quả trực tiếp tới trường, một số trường cho tự tải lên rồi xác minh trực tuyến. Làm theo hướng dẫn của từng trường.
Kiểm tra tên trên chứng chỉ khớp với hộ chiếu và hồ sơ. Lưu bản sao kết quả, mã số dự thi, email xác nhận. Nếu trường báo chưa nhận, có thông tin để tra soát nhanh.
Lịch luyện mẫu mười hai tuần
Bốn tuần đầu: làm một đề thi thử chính thức để biết điểm xuất phát, sau đó tập trung xây vốn từ học thuật và ngữ pháp nền, mỗi ngày đọc một bài học thuật và nghe một bài giảng ngắn. Bốn tuần giữa: luyện từng dạng bài theo kỹ năng, mỗi tuần viết ba bài luận và nhờ người chữa, luyện nói theo chủ đề và ghi âm.
Bốn tuần cuối: mỗi tuần làm một đề đầy đủ trong điều kiện giống thi thật, phân tích lỗi, ôn lại dạng bài sai nhiều. Tuần cuối giảm cường độ, ngủ đủ, kiểm tra giấy tờ và đường đến điểm thi. Lịch này chỉ là khung; người có nền yếu hơn cần kéo dài giai đoạn đầu.
Điều quan trọng là đều đặn mỗi ngày và có người phản hồi cho bài viết, bài nói; tự luyện mà không ai chữa thì dễ lặp lại cùng một lỗi nhiều tuần.
Câu hỏi thường gặp
Du học cần chứng chỉ tiếng Anh nào?
Tuỳ trường; phổ biến là IELTS Academic, TOEFL iBT, PTE Academic. Kiểm tra trên website trường.
Nên thi trước bao lâu?
Khoảng sáu tháng trước hạn nộp để còn thời gian thi lại.
Kết quả có thời hạn không?
Có, theo quy định của tổ chức thi và trường; tránh thi quá sớm.
Chưa đạt điểm thì sao?
Hỏi trường về khoá dự bị ngôn ngữ, hoặc luyện kỹ năng yếu rồi thi lại.
Có nên tin trung tâm cam kết điểm?
Nên chọn theo chất lượng giáo viên và phản hồi, không theo cam kết điểm.
